Sedlec Ossuary — przewodnik dla zwiedzających: wszystko, co musisz wiedzieć przed wizytą

W skrócie

Adres

Zámecká 279, 284 03 Kutná Hora–Sedlec — pod Cemetery Church of All Saints, ok. 1 godz. na wschód od Pragi

Czym jest

Podziemna kaplica ossuarium z artystycznie ułożonymi kośćmi szacowanych 40 000–70 000 osób

Artysta kości

Snycerz František Rint, wynajęty przez rodzinę Schwarzenbergów w 1870 roku — żyrandol, herb, girlandy i kandelabry to jego dzieło

Początki

Opactwo cystersów założone w 1142 roku; cmentarz poświęcono ziemią z Golgoty w 1278 roku, a następnie wypełniły go ofiary epidemii i wojen husyckich

Wejście

Limitowane wejścia bez kolejki w półgodzinnych oknach czasowych; bilety z datą wyprzedają się w letnie weekendy i w okolicy Halloween

Fotografia

Od 1 stycznia 2020 r. fotografowanie i filmowanie dozwolone jest wyłącznie na zewnątrz kaplicy i na terenie posiadłości — we wnętrzu obowiązuje zakaz.

Godziny otwarcia

Codziennie: ~9:00–16:00 od listopada do lutego, do 17:00 w marcu i październiku, do 18:00 od kwietnia do września (ostatnie wejście tuż przed zamknięciem)

Jak dojechać

Zaledwie ok. 1 godz. pociągiem z praskiego Dworca Głównego; od stacji Kutná Hora hl.n. w Sedlcu do kostnicy dzieli Cię zaledwie krótki spacer.

UNESCO

Kutná Hora – historyczne centrum z kościołem St Barbara's i katedrą Our Lady at Sedlec – Światowe Dziedzictwo UNESCO od 1995 roku.

Kaplica Czaszek

Ossuarium w Sedlcu — Kostnice, czyli „kościół z kości” — to niewielka rzymskokatolicka kaplica pod Cemetery Church of All Saints, w dzielnicy Sedlec w Kutnej Horze, około godziny jazdy na wschód od Pragi. Z zewnątrz niepozorna gotycka świątynia z charakterystyczną strzelistą iglicą; pod ziemią kryje jedno z najbardziej niezwykłych i niepokojących wnętrz w Europie. Sklepienia, łuki i wnęki zdobią tu wyłącznie ludzkie kości — szczątki szacowanych czterdziestu do siedemdziesięciu tysięcy osób — wyblakłe do bieli i ułożone w girlandy, kopce, heraldyczne znaki, a pośrodku w potężny żyrandol.

Warto zrozumieć, czym kostnica nie jest. Nie jest eksponatem muzealnym ani atrakcją rodem z horroru, ale konsekrowaną chrześcijańską kaplicą i autentycznym miejscem pamięci zmarłych, wciąż należącym do rzymskokatolickiej parafii i przez nią administrowanym. Kości należą do prawdziwych ludzi – ofiar zarazy, żołnierzy, mnichów i mieszkańców średniowiecznych Czech – a dekoracje pomyślano jako medytację nad śmiertelnością i zmartwychwstaniem, motyw, który średniowiecze nazywało memento mori: „pamiętaj, że umrzesz”. Goście, którzy przybywają z nastawieniem na spokojne, niezwykłe i poruszające pół godziny, a nie na galerię do fotografowania, zwykle uznają to miejsce za niezapomniane. Jako niezależny serwis pomagający w rezerwacjach nie jesteśmy kostnicą ani jej parafią – po prostu pomagamy zagranicznym turystom dotrzeć tam z pewnością siebie, zapewniając rezerwację wejścia na konkretny dzień i godzinę oraz wyjaśniając poniżej wszelkie szczegóły, zanim wyruszą w podróż.

Co zobaczysz: sztuka z kości Františka Rinta

Niemal wszystko, co tu widzisz, powstało w 1870 roku za sprawą jednego rzemieślnika. Gdy ród Schwarzenbergów przejął posiadłość w Sedlcu, zlecił Františkowi Rintowi, snycerzowi i stolarzowi z Česká Skalice, uporządkowanie ogromnych, bezładnych stosów kości, które przez stulecia gromadziły się w kaplicy. Rint najpierw wybielił kości wapnem chlorowanym, nadając im jednolity blady odcień, który widzisz dzisiaj, a następnie przez kilka lat układał je w spójną i osobliwie piękną całość.

Jego centralnym punktem jest wielki żyrandol zwisający ze sklepienia: podobno zawiera przynajmniej jedną kość każdego rodzaju z ludzkiego ciała, opleciony czaszkami i jeszcze bogaciej zdobiony. W narożnikach wznoszą się ogromne, dzwonowate piramidy ułożone z czaszek i długich kości; girlandy z kości zwisają z sufitu niczym papierowe łańcuchy; a barokowe kandelabry, monstrancje i kielichy – wszystko to wykonane z ludzkich szczątków. Najbardziej zdumiewa jednak herb Schwarzenbergów, w całości wykonany z kości, ze słynnym detalem kruka dziobiącego odciętą głowę Turka – nawiązaniem do zdobycia przez ród twierdzy Raab (Győr) z rąk Osmanów w 1598 roku. Przy schodach wejściowych Rint pozostawił własny podpis, ułożony z kości i datowany na 1870 rok – cichy sygnał artysty, który naznaczył dzieło powstałe ze szczątków zmarłych. Świadomość, na co patrzysz, kto i dlaczego to stworzył, zmienia tę wizytę z szokującego widowiska w przeżycie o znacznie głębszym wydźwięku.

Osiem wieków: jak kości trafiły do Sedlca

Historia zaczyna się w 1142 roku, kiedy zakon cystersów założył opactwo Sedlec — pierwszy klasztor cysterski w Czechach. Punkt zwrotny nastąpił w 1278 roku, gdy król Otakar II wysłał opata Henryka z misją dyplomatyczną do Ziemi Świętej. Podobno wrócił z garścią ziemi z Golgoty, wzgórza Ukrzyżowania w Jerozolimie, i rozsypał ją po przyklasztornym cmentarzu. Z dnia na dzień Sedlec stało się uświęconą ziemią — jednym z najbardziej pożądanych miejsc pochówku w całej Europie Środkowej, do którego ciągnęli wierni z Czech, Polski, Bawarii i jeszcze dalszych stron.

Z biegiem dziejów zapotrzebowanie na groby stało się przytłaczające. Czarna Śmierć przetoczyła się przez Bohemię około 1348 roku, a wojny husyckie z początku XV wieku dołożyły kolejne tysiące ofiar – aż cmentarz wypełnił się szczątkami dziesiątek tysięcy zmarłych. Gdy zabrakło ziemi i starsze mogiły musiano opróżnić, ekshumowane kości zgromadzono w dolnej kaplicy nowego gotyckiego kościoła cmentarnego wzniesionego około 1400 roku. Tradycja mówi, że na wpół ślepy mnich zaczął układać z nich piramidy już w 1511 roku. Na początku XVIII stulecia zrujnowany kompleks odbudowano w zachwycającym stylu, a w 1870 roku Schwarzenbergowie zlecili Rintowi nadanie kościom ich dzisiejszej formy. To, co dziś odwiedzasz, jest osadem ośmiu wieków wiary Bohemii, zarazy i wojen, na samym końcu przetworzonym w przejmujące dzieło sztuki.

Dlaczego potrzebujesz biletu bez kolejki

Najważniejsza rzecz, którą warto zrozumieć przed wizytą, to fakt, że kostnica jest nieduża, mieści się pod ziemią i ma ściśle limitowaną pojemność – dlatego wpuszcza się tu wyłącznie w półgodzinnych oknach czasowych, a każdy bilet przypisany jest do konkretnej daty i godziny wejścia. Rozwiązanie to chroni delikatne wnętrze i samą jakość zwiedzania – w kaplicy, ramię w ramię, panowałby nieznośny tłok, a to byłoby zwyczajnie niestosowne – oznacza to jednak, że popularne terminy i godziny naprawdę się wyprzedają, zwłaszcza w letnie weekendy oraz w dniach wokół Halloween, kiedy Kaplica Czaszek przyciąga tłumy z całego świata.

Międzynarodowi turyści, którzy po prostu zjawiają się na miejscu, najczęściej wpadają w tę pułapkę: czeka ich długie oczekiwanie na późniejsze wejście albo w ogóle nie udaje im się zwiedzić kaplicy w tłoczny dzień. Rezerwacja z wyprzedzeniem eliminuje to ryzyko – masz potwierdzony termin i godzinę, przyjeżdżasz z pewnością, że wejdziesz bez przeszkód. My na bieżąco monitorujemy dostępność u operatora, zdobywamy wybrany przez Ciebie przedział czasowy i często jesteśmy w stanie zająć zwolnione lub anulowane miejsce, nawet gdy Twój wymarzony czas pierwotnie nie był dostępny. Nie jesteśmy operatorem ani oficjalnym partnerem; to, co oferujemy, to usługa concierge w Twoim języku – dba o to, by stała rezerwacja, o której nie wiedziałeś, że jest Ci potrzebna, nie stanęła pomiędzy Tobą a jednym z najbardziej niezapomnianych zabytków Bohemii.

Bilet do ossuarium czy bilet łączony?

Są dwa sposoby zwiedzania, a wybór między nimi jest prostszy, niż może się wydawać na podstawie stron operatora. Bilet do ossuarium obejmuje samo Sedlec Ossuary wraz z przylegającą katedrą Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Sedlcu – wpisanym na listę UNESCO kościołem stojącym zaledwie kilka kroków dalej. Dla wielu odwiedzających kościół z kaplicą czaszek i sąsiadująca z nim katedra stanowią pełne i satysfakcjonujące zwiedzanie trwające około godziny.

Bilet łączony Kutná Hora dodaje do tego katedrę św. Barbary – strzelistą gotycką świątynię wieńczącą średniowieczne stare miasto oddalone o około trzy kilometry. Jeśli zamierzasz zobaczyć również starówkę – a historyczne uliczki Kutnej Hory są przepiękne – bilet łączony będzie naturalnym wyborem i lepszą wartością, pozwalającą zobaczyć wszystkie trzy wspaniałe zabytki w ciągu jednego dnia. Każdy bilet sprzedawany jest w standardowej cenie dla dorosłych, z ulgowymi stawkami dla uprawnionych studentów, młodzieży i seniorów oraz niższą opłatą za bilet dziecięcy, przy czym bardzo małe dzieci wchodzą bezpłatnie. Nasze ceny podajemy w Twojej walucie z uwzględnieniem opłaty serwisowej – nie publikujemy oficjalnego cennika operatora ani nie twierdzimy, że jesteśmy jego punktem sprzedaży – a przed dokonaniem zakupu potwierdzamy właściwą ulgowość dla każdego członka Twojej grupy.

Katedra Najświętszej Marii Panny w Sedlcu

Tuż obok ossuarium – i w cenie każdego biletu – stoi jeden z najważniejszych budynków w Czechach, którego istnienia większość odwiedzających kaplicę czaszek jest ledwie świadoma. Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jana Chrzciciela powstała jako kościół klasztorny w latach około 1290–1320 – ogromna wczesnogotycka katedra wzorowana na francuskich rozwiązaniach, niezwykle ambitna jak na swoje czasy i miejsce. Została zniszczona w czasie wojen husyckich w 1421 roku i przez prawie trzy stulecia stała jako pozbawiona dachu ruina.

Jej odrodzenie czyni ją czymś niezwykłym. W latach 1700–1709 została odbudowana przez architekta Jana Blažeja Santiniego-Aichela, geniusza, który stworzył własny styl – „barokowy gotyk”, szczepiący strzeliste żebra, ostre łuki i wertykalny dramat gotyku na lekkiej, falującej, teatralnej wrażliwości baroku. Efekt jest świetlisty, osobliwy i pogodny – spokojny kontrapunkt dla sąsiedniego ossuarium – i sam w sobie stanowi pomnik z listy światowego dziedzictwa UNESCO. Wejdź do środka choćby na dziesięć minut, kiedy już tam będziesz: po intensywnym doświadczeniu kościanych dekoracji strzeliste białe sklepienia katedry przynoszą cichą, przestrzenną ulgę, a razem te dwie budowle opowiadają całą historię Sedlca – śmierć i zmartwychwstanie, ramię w ramię.

Poza Sedlcem: stare miasto Kutnej Hory i katedra św. Barbary

Sedlec to tylko jeden zakątek Kutnej Hory i jeśli masz bilet łączony – albo po prostu cały dzień – średniowieczne stare miasto oddalone o trzy kilometry jest zdecydowanie warte krótkiego przeskoku. W średniowieczu było to jedno z najbogatszych miast Europy: wydobywane tu srebro zamieniano na praskie grosze, twardą walutę Europy Środkowej, w królewskiej mennicy na Włoskim Dworze (Vlašský dvůr), a przez pewien czas Kutná Hora dorównywała bogactwem i znaczeniem samej Pradze.

To bogactwo wzniosło klejnot w koronie miasta – katedrę św. Barbary (Chrám svaté Barbory), dedykowaną patronce górników i ufundowaną przez same cechy górnicze. Rozpoczętą w 1388 roku świątynię budował warsztat Parlera, ten sam, który stworzył praską katedrę św. Wita – to jeden z wielkich gotyckich kościołów Europy, najeżony łukami przyporowymi i zwieńczony trzema charakterystycznymi strzelistymi wieżami w kształcie namiotów, z freskami we wnętrzu przedstawiającymi górników i mincerzy, którzy go opłacili. Wokół rozciąga się chroniony przez UNESCO krajobraz urbanistyczny pełen gotyckich i barokowych kamienic, nagradzający niespieszny spacer, a Włoski Dwór, Kamienny Dom i Czeskie Muzeum Srebra – gdzie można zjechać do prawdziwej średniowiecznej kopalni – dopełniają tę lekką, bogatą jednodniową wycieczkę. Rozsądnym planem jest zobaczyć najpierw ossuarium, w pobliżu głównego dworca kolejowego, a następnie udać się na starówkę do katedry św. Barbary i na lunch.

Jak dojechać do Sedlec z Pragi

Kutná Hora to jeden z klasycznych wypadów z Pragi, na który nie potrzebujesz samochodu. Bezpośrednie pociągi ruszają z praskiego dworca głównego (Praha hlavní nádraží) i docierają do Kutnej Hory w niecałą godzinę, część kursów wymaga przesiadki w Kolínie. Kluczowa informacja: ossuarium nie znajduje się na zabytkowej starówce – stoi w Sedlcu, dzielnicy na północny wschód, tuż przy głównej stacji kolejowej Kutnej Hory (Kutná Hora hlavní nádraží). Z peronu to zaledwie dziesięciominutowy spacer do kaplicy, co czyni ossuarium najłatwiej dostępnym zabytkiem miasta dla podróżujących pociągiem – wielu zwiedzających ogląda je od razu po wyjściu z wagonu, zanim wyruszy na starówkę.

Słynna Katedra św. Barbary i średniowieczne uliczki znajdują się w odległości około trzech kilometrów. Mały lokalny pociąg wahadłowy (motoráček) kursuje z głównego dworca do stacji Kutná Hora město, blisko centrum, a autobusy miejskie i taksówki również pokonują ten krótki odcinek. Przylatując z lotniska Václav Havel Airport Prague, najpierw dotrzyj na główny dworzec autobusem Airport Express lub taksówką (około trzydziestu do czterdziestu minut), a następnie wsiądź do pociągu do Kutnej Hory. Ponieważ wejście do kostnicy jest na konkretną godzinę, zarezerwuj sobie spory zapas czasu – postaraj się dotrzeć na miejsce około dwudziestu minut przed wyznaczoną porą – a my wraz z potwierdzeniem rezerwacji prześlemy jasne, napisane prostym językiem wskazówki, w tym informację, którym pociągiem wrócić do Pragi, abyś w dniu wycieczki miał o jedno zmartwienie mniej.

Kiedy odwiedzić – godziny, sezony i tłumy

Ossuarium jest otwarte codziennie przez większą część roku, a jego godziny odwiedzin podążają za rytmem pór roku. W samym sercu zimy (od listopada do lutego) zaprasza mniej więcej od 9:00 do 16:00; w miesiącach przejściowych – marcu i październiku – można je zwiedzać do 17:00; od kwietnia do września pozostaje zaś otwarte aż do 18:00. Ostatnie wejście zawsze wypada tuż przed ogłoszoną godziną zamknięcia, a godziny otwarcia mogą okazjonalnie ulec zmianie ze względu na uroczystości religijne, wydarzenia prywatne bądź prace konserwacyjne. Właśnie dlatego Twój bilet nie jest biletem otwartym – zamiast tego otrzymujesz gwarancję wejścia w konkretnym, potwierdzonym terminie i o wyznaczonej godzinie.

Ponieważ kaplica wygląda tak samo niezależnie od pogody, wybór terminu to przede wszystkim kwestia unikania tłumów, a nie warunków atmosferycznych. Największy ruch panuje w letnie weekendy, święta oraz w tygodniach poprzedzających Halloween pod koniec października – wtedy Kostnica w Sedlcu przeżywa największe oblężenie, a bilety na konkretną godzinę znikają jako pierwsze. Najspokojniejsze zwiedzanie zapewniają poranki w dni powszednie oraz cichsze miesiące przejściowe wiosną i jesienią; najwcześniejsze i najpóźniejsze okna wejściowe w ciągu dnia również należą do najbardziej kameralnych. Niezależnie od wybranej daty reguła jest ta sama: najpierw zarezerwuj wejście do kostnicy, a dopiero potem zbuduj wokół niego resztę dnia w Kutná Hora.

Zwiedzanie studni ossuarium

Ossarium wynagradza choćby najmniejsze przygotowanie. Przez cały rok panuje tu chłód i półmrok, do wnętrza schodzi się po schodach, a sama przestrzeń jest kameralna – wygodne buty i lekka narzutka okażą się zbawienne. Najcichsze wrażenia daje wizyta w pierwszych lub ostatnich godzinach udostępnienia, nie w środku letniego popołudnia. Zarezerwujcie sobie około trzydziestu do czterdziestu pięciu minut, by chłonąć to miejsce bez pośpiechu, a nade wszystko pamiętajcie, że jest to konsekrowana przestrzeń przechowująca prawdziwe ludzkie szczątki: odwiedzających prosi się, by mówili szeptem, poruszali się statecznie i zachowywali tak, jak w każdym kościele.

Zwracamy uwagę na zasady fotografowania, które zmieniły się w 2020 roku i często zaskakują odwiedzających: od 1 stycznia 2020 roku we wnętrzu kaplicy ossuarium nie wolno robić zdjęć ani filmować. Parafia wprowadziła ten zakaz, aby przywrócić godność miejscu, które stało się tłem dla selfie – jest on egzekwowany; wewnątrz prosimy o schowanie aparatów i telefonów, natomiast zewnętrzną bryłę i teren wokół można fotografować bez ograniczeń. Dostęp dla osób na wózkach inwalidzkich i z wózkami dziecięcymi jest ograniczony ze względu na zabytkowy, podziemny układ pomieszczeń i schody, dlatego jeśli ktoś z Państwa grupy ma szczególne potrzeby związane z poruszaniem się, prosimy o informację przed dokonaniem rezerwacji – sprawdzimy wówczas najnowsze udogodnienia. Rodziny są mile widziane, a wielu starszym dzieciom kaplica wydaje się autentycznie fascynująca, jest to jednak miejsce bezkompromisowe i tylko Państwo najlepiej ocenią, czy odpowiada młodszym lub bardziej wrażliwym gościom. Zaplanowane z wyprzedzeniem i traktowane z odrobiną rozwagi oraz szacunku Sedlec Ossuary to jedna z tych cichych atrakcji, które potrafią zapewnić najbardziej zapadającą w pamięć godzinę podczas podróży po Czechach.